De zorgsector onder vuur
Nederland telde in 2025 meer dan tweehonderd gemelde cyberincidenten in de zorgsector. Van huisartsenpraktijken tot academische ziekenhuizen: geen enkele zorginstelling is immuun. De gevolgen reiken verder dan een IT-storing — patiëntgegevens komen op straat, operaties worden uitgesteld en in het ergste geval komen levens in gevaar.
Waarom is juist de gezondheidszorg zo aantrekkelijk voor cybercriminelen? En wat maakt het zo lastig om deze sector effectief te beschermen?
Waarom de zorg extra kwetsbaar is
1. Waardevolle data, beperkt budget
Medische dossiers bevatten een goudmijn aan persoonlijke informatie: BSN-nummers, verzekeringsgegevens, diagnoses, medicatie en contactgegevens. Op het dark web is een compleet medisch dossier tot tien keer meer waard dan een creditcardnummer. Tegelijkertijd besteden zorginstellingen gemiddeld slechts 4-6% van hun IT-budget aan cybersecurity — aanzienlijk minder dan de financiële sector.
2. Complexe, verouderde IT-infrastructuur
Ziekenhuizen draaien op een lappendeken van systemen: elektronische patiëntendossiers (EPD's), medische apparatuur, laboratoriumsystemen en administratieve software. Veel van deze systemen zijn decennia oud en draaien op besturingssystemen die geen beveiligingsupdates meer ontvangen. Het vervangen ervan is kostbaar en risicovol — een systeem dat 24/7 operationeel moet zijn, kun je niet zomaar offline halen.
3. De menselijke factor
Zorgpersoneel is getraind om levens te redden, niet om phishing-mails te herkennen. De werkdruk is hoog, de tijdsdruk is enorm en de focus ligt — terecht — op de patiënt. Maar precies die combinatie maakt medewerkers kwetsbaar voor social engineering. Een e-mail die eruitziet als een urgent bericht van de apotheek? In de hectiek van een dienst klikt iemand er sneller op dan in een rustige kantoorsituatie.
De dreigingen: meer dan alleen ransomware
Ransomware blijft de grootste bedreiging
De WannaCry-aanval van 2017 legde het Britse NHS grotendeels plat. Sindsdien is ransomware alleen maar geavanceerder geworden. In 2025 werden wereldwijd honderden zorginstellingen getroffen. De aanvallers weten dat ziekenhuizen eerder geneigd zijn losgeld te betalen — want elke minuut downtime kan letterlijk levensbedreigend zijn.
Supply chain-aanvallen
Zorginstellingen werken met tientallen leveranciers: van softwarebedrijven tot schoonmaakdiensten. Elke leverancier met toegang tot het netwerk is een potentieel inganspunt. De aanval op een enkele IT-dienstverlener kan tientallen zorginstellingen tegelijk treffen.
Insider threats
Niet elke bedreiging komt van buiten. Medewerkers met toegang tot gevoelige systemen kunnen — bewust of onbewust — data lekken. Een ontslagen medewerker die nog toegang heeft, een arts die patiëntgegevens op een onbeveiligde USB-stick zet, een stagiair die een wachtwoord deelt: de voorbeelden zijn eindeloos.
Waarom traditionele training niet volstaat
De meeste zorginstellingen investeren in jaarlijkse security awareness-trainingen. Medewerkers krijgen een presentatie, maken een quiz en ontvangen een certificaat. Onderzoek laat echter zien dat het effect van zulke trainingen na drie tot zes maanden vrijwel volledig is verdwenen.
Het probleem zit dieper dan kennis. Mensen handelen onder stress anders dan in een trainingssituatie. Een verpleegkundige die na een nachtdienst van twaalf uur een verdachte e-mail ontvangt, past niet dezelfde kritische blik toe als tijdens een e-learning module om twee uur 's middags.
Het gedrag achter het risico
Elke medewerker heeft een uniek risicoprofiel. Sommige mensen zijn van nature voorzichtig en sceptisch — zij zullen zelden op een verdachte link klikken. Anderen zijn juist hulpvaardig en vertrouwend, precies de eigenschappen die een goede zorgverlener maken, maar die hen ook kwetsbaar maken voor social engineering.
Dit is waar traditionele aanpakken tekortschieten: ze behandelen iedereen hetzelfde, terwijl het risico per persoon fundamenteel verschilt.
Gedragsanalyse: de ontbrekende schakel
Nexus-7's Q-Method gedragsanalyse biedt een fundamenteel andere benadering. In plaats van iedereen dezelfde training te geven, brengen we eerst het gedragsprofiel van elke medewerker in kaart. Hoe reageren zij onder druk? Hoe gaan zij om met autoriteit? Zijn zij geneigd regels te volgen of pragmatisch af te wijken?
Op basis van deze analyse ontstaat een genuanceerd beeld van waar het werkelijke risico zit — niet op systeemniveau, maar op mensniveau. Dit maakt het mogelijk om:
- Gerichte interventies in te zetten bij medewerkers met een hoger risicoprofiel
- Trainingen te personaliseren zodat ze aansluiten bij individuele gedragspatronen
- Voorspellende indicatoren te identificeren voordat een incident plaatsvindt
- Beperkte budgetten effectiever in te zetten door te focussen op de grootste risico's
NIS2 en de zorgsector
Met de inwerkingtreding van de NIS2-richtlijn worden zorginstellingen als 'essentiële entiteiten' aangemerkt. Dit betekent strengere eisen op het gebied van risicobeheer, incidentmelding en supply chain-beveiliging. Bestuurders worden persoonlijk aansprakelijk voor tekortkomingen.
NIS2 vraagt expliciet om een risico-gebaseerde aanpak. Dat betekent niet alleen firewalls en antivirussoftware, maar ook inzicht in de menselijke risicofactoren binnen de organisatie. Gedragsanalyse is daarmee geen luxe meer, maar een compliance-vereiste.
Praktische stappen voor zorginstellingen
- Breng uw mensenrisico in kaart — Investeer in gedragsanalyse naast technische security assessments
- Segmenteer uw netwerk — Zorg dat een gecompromitteerd systeem niet het hele ziekenhuis platlegt
- Implementeer zero-trust — Vertrouw niets en niemand standaard, verifieer alles
- Oefen met incidentresponse — Tabletop-oefeningen zijn goedkoop maar ongelofelijk waardevol
- Betrek het bestuur — Cybersecurity is geen IT-probleem, het is een bestuursverantwoordelijkheid
Conclusie
De zorgsector staat voor een unieke uitdaging: systemen die nooit offline mogen, data die tot de meest gevoelige behoort en medewerkers die onder extreme druk werken. Technische maatregelen alleen zijn niet genoeg. Pas wanneer organisaties begrijpen hoe hun mensen zich gedragen — en waarom — kunnen ze écht weerbaar worden tegen cyberdreigingen.
De vraag is niet óf uw zorginstelling wordt aangevallen. De vraag is of uw mensen er klaar voor zijn.
